Τον θεσμικό και αναπτυξιακό χαρακτήρα της ορθής διαχείρισης των υδάτων ανέδειξε ο Περιφερειάρχης Πελοποννήσου και Β΄ Αντιπρόεδρος της ΕΝΠΕ, Δημήτρης Πτωχός, κατά την τοποθέτησή του στο Hellenic Water Forum 2025. Τόνισε ότι η διαχείριση του νερού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τις ελληνικές περιφέρειες και επηρεάζει άμεσα το μέλλον της αγροτικής παραγωγής, της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής.
Ο Περιφερειάρχης υπογράμμισε ότι η ουσία των παρεμβάσεων δεν είναι τα ίδια τα έργα, αλλά τα αποτελέσματα που έχουν για τον πολίτη και τον παραγωγό. Σημείωσε ότι η Περιφέρεια Πελοποννήσου προχώρησε τα τελευταία δύο χρόνια σε συστηματική επανεκκίνηση μεγάλων αρδευτικών έργων και φραγμάτων, όπως το Φιλιατρινό, το Μιναγιώτικο, ο Ασωπός και η Λίμνη Τάκα, που παρέμεναν αδρανή για δεκαετίες.
Παράλληλα, ξεκίνησε νέος κύκλος μελετών για δευτερεύοντα δίκτυα και συμπληρωματικές υποδομές, δίνοντας προτεραιότητα σε περιοχές με πραγματική παραγωγική δυναμική. Τόνισε την ανάγκη για δίκαιη πρόσβαση στο νερό, καταγγέλλοντας την ανισότητα στις τιμολογήσεις μεταξύ περιφερειακών ενοτήτων, που δημιουργεί παραγωγούς δύο ταχυτήτων.
Η Περιφέρεια συνεργάζεται με τον ΕΛΓΟ-Δήμητρα και άλλους φορείς για την εκπαίδευση των παραγωγών σε σύγχρονες τεχνολογίες άρδευσης, λογισμικά, γεωργία ακριβείας και αισθητήρες, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα της άρδευσης. Ωστόσο, όπως τόνισε, η τεχνολογία δεν αποτελεί ακόμη προτεραιότητα στα σχέδια βελτίωσης, γεγονός που απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας.
Μία από τις βασικές προτάσεις του κ. Πτωχού είναι η δημιουργία ενός ενιαίου δημόσιου φορέα διαχείρισης υδάτων, ώστε να υπάρχει συντονισμός σε σχεδιασμό, αδειοδότηση, λειτουργία και συντήρηση. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην κατασκευή νέων μονάδων αφαλάτωσης και επεξεργασίας, για να αντιμετωπιστούν προβλήματα ποιότητας νερού στην Πελοπόννησο.
Ο Περιφερειάρχης υπογράμμισε επίσης την ανάγκη για θεσμικές παρεμβάσεις, όπως η απλοποίηση αδειοδοτήσεων, η επιτάχυνση απαλλοτριώσεων, η σύνδεση με χωροταξικό σχεδιασμό και η ενίσχυση των ΠΕΠ με υδρευτικές προτεραιότητες. Τέλος, επισήμανε την ανάγκη για εθνικό Master Plan υδάτων, που θα περιλαμβάνει φράγματα, ταμιευτήρες και έργα εμπλουτισμού υδροφόρου ορίζοντα, και τόνισε ότι η συντήρηση των υποδομών αποτελεί το μεγαλύτερο στοίχημα για τη βιωσιμότητα των έργων.
Από τον καιρό που υπήρχαν ακόμα οι νομαρχίες, οι αρμόδιοι ασχολούνται με τη διαχείριση των υδάτων χωρίς ιδιαίτερο αποτέλεσμα, καθώς το πρόβλημα παραμένει έντονο. Τα περιθώρια έχουν στενέψει και πλέον η αντιμετώπιση πρέπει να γίνει σοβαρά και υπεύθυνα.
Η αποτυχία στη διαχείριση των εγγείων υδάτων στην Ελλάδα οφείλεται σε πολλούς αλληλένδετους παράγοντες, που συνδυάζουν θεσμικές, τεχνικές και κοινωνικοοικονομικές αδυναμίες:
Κατακερματισμός αρμοδιοτήτων
Πάνω από δέκα διαφορετικοί φορείς εμπλέκονται στη διαχείριση των υδάτων, χωρίς σαφές πλαίσιο συντονισμού. Αυτό οδηγεί σε καθυστερήσεις, επικάλυψη αρμοδιοτήτων και διάχυση ευθυνών, με αποτέλεσμα η λήψη αποφάσεων να γίνεται αποσπασματικά και χωρίς συνολικό στρατηγικό σχεδιασμό.
Απουσία συνεκτικού σχεδίου
Δεν υπήρχε ένα ενιαίο Master Plan για τα νερά που να συνδυάζει τα φράγματα, τους ταμιευτήρες, την άρδευση και τον εμπλουτισμό υδροφόρου ορίζοντα. Τα έργα συχνά υλοποιούνται με μεμονωμένα κριτήρια και χωρίς μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα.
Διοικητική γραφειοκρατία και καθυστερήσεις
Αδειοδοτήσεις, απαλλοτριώσεις και συντονισμός με χωροταξικό σχεδιασμό καθυστερούν συχνά επί χρόνια, με αποτέλεσμα σημαντικά έργα να παραμένουν στάσιμα ή να μην ολοκληρώνονται ποτέ.
Υποχρηματοδότηση και έλλειψη πόρων
Οι επενδύσεις σε υποδομές άρδευσης και ύδρευσης ήταν περιορισμένες. Συχνά, τα έργα που ολοκληρώνονται ή αναλαμβάνονται δεν συνοδεύονται από επαρκή συντήρηση, με αποτέλεσμα τη γρήγορη απαξίωση των εγκαταστάσεων.
Τεχνολογική καθυστέρηση
Παρά τη διαθεσιμότητα σύγχρονων τεχνολογιών άρδευσης, λογισμικών διαχείρισης και αισθητήρων, η εφαρμογή τους στις αγροτικές περιοχές είναι περιορισμένη. Η έλλειψη εκπαίδευσης και ενημέρωσης των παραγωγών επιδεινώνει την αναποτελεσματικότητα στη χρήση των υδάτων.
Κοινωνικοοικονομικές ανισότητες
Διαφορετικές τιμολογήσεις νερού ανά περιφέρεια και η άνιση κατανομή του πόρου δημιουργούν «παραγωγούς δύο ταχυτήτων», όπου ορισμένες περιοχές αντιμετωπίζουν έλλειψη ή υπερβολικό κόστος για το νερό.
Έλλειψη συντήρησης των υποδομών
Ακόμη και όταν ολοκληρώνονται μεγάλα έργα, η συντήρησή τους είναι ανεπαρκής. Αυτό μειώνει τη διάρκεια ζωής τους και την αποδοτικότητά τους, με αποτέλεσμα τα ίδια προβλήματα να επαναλαμβάνονται.
Συνολικά, η αποτυχία δεν οφείλεται μόνο σε τεχνικά θέματα, αλλά και σε δομικά, διοικητικά και θεσμικά κενά, που καθιστούν την Ελλάδα ανίκανη να αξιοποιήσει σωστά τον φυσικό πλούτο των εγγείων υδάτων της. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί συνεκτικό σχέδιο, θεσμικές παρεμβάσεις και διαρκή συντήρηση.